Wypalenie zawodowe to zjawisko, które coraz częściej dotyka pracowników w różnych zawodach. Coraz więcej osób odczuwa jego negatywne skutki, dlatego warto zrozumieć, czym tak naprawdę jest wypalenie zawodowe oraz jak rozwijało się to pojęcie na przestrzeni lat.
Początki pojęcia wypalenia zawodowego
Zjawisko wypalenia zawodowego zostało po raz pierwszy opisane w latach 70. XX wieku przez amerykańskiego psychiatrę Herberta J. Freudenbergera. Zdefiniował on wypalenie jako stan psychicznego i fizycznego wyczerpania, który towarzyszył osobom pracującym w zawodach związanych z pomocą innym. Freudenberger zauważył, że osoby doświadczające wypalenia stają się niecierpliwe, łatwo wpadają w irytację, a także izolują się od innych. Ta definicja pomogła zwrócić uwagę na problem zdrowia psychicznego w miejscu pracy.
Trójczynnikowy model wypalenia
Choć Freudenberger zainicjował badania nad wypaleniem zawodowym, to Christina Maslach nadała temu zjawisku formalną definicję. Na podstawie swoich badań, Maslach zdefiniowała wypalenie jako zespół wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji oraz obniżonego poczucia dokonań osobistych. Wraz z Susan Jackson opracowały one wielowymiarowy model wypalenia, który stał się podstawą wielu badań.
Model Maslach obejmuje trzy główne składniki wypalenia:
- Wyczerpanie emocjonalne – odczuwalne przeciążenie emocjonalne i wyczerpanie zasobów psychicznych.
- Depersonalizacja – dystansowanie się od innych ludzi, co często objawia się cynizmem lub obojętnością wobec współpracowników lub klientów.
- Obniżone poczucie dokonań – utrata satysfakcji z pracy i poczucie braku kompetencji.
Na bazie tego modelu stworzono kwestionariusz Maslach Burnout Inventory (MBI), który jest jednym z najważniejszych narzędzi diagnostycznych w badaniach nad wypaleniem.
Wypalenie zawodowe jako jednostka chorobowa – WHO i ICD-11
Ważnym krokiem w zrozumieniu wypalenia zawodowego było uznanie go przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) za jednostkę chorobową. Od 2022 roku wypalenie zawodowe jest wymieniane w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-11) jako syndrom związany z przewlekłym stresem w miejscu pracy, z którym osoba nie potrafi sobie poradzić.
Wypalenie zawodowe w Polsce
W Polsce problematyka wypalenia zawodowego zaczęła być badana pod koniec lat 80. XX wieku. Kluczową rolę w tym zakresie odegrała badaczka Helena Sęk, która podczas pierwszej konferencji naukowej na temat wypalenia w 1990 roku zwróciła uwagę na ten istotny temat. W miarę postępu badań, definicje wypalenia były rozszerzane, obejmując różnorodne grupy zawodowe.
Dlaczego warto znać historię wypalenia zawodowego?
Wypalenie zawodowe to złożone zjawisko, które z biegiem lat zyskało na znaczeniu. Od pierwszych badań Freudenbergera, przez model Maslach, aż po uznanie przez WHO, wypalenie zawodowe jest dziś poważnym problemem, który dotyka wielu pracowników. Wiedza na temat historii i definicji wypalenia to pierwszy krok do skutecznego przeciwdziałania temu zjawisku.
Chcesz dowiedzieć się więcej o wypaleniu zawodowym i jak mu zapobiegać? Sprawdź nasze szkolenia i artykuły na blogu, aby zyskać wiedzę i narzędzia do radzenia sobie ze stresem w pracy!